حاج آقا جون

پاییز 82 سه شنبه شبی برای استقبال از حاجی، روانه مهرآباد شدیم و از آنجا بالاتفاق به گیلان رفتیم. ماه رمضان بود و ما نزدیک سحر هفدهم به رشت رسیدیم و یک راست رفتیم منزل پدر همسرم در محله خواهر امام. خدابیامرز پدر همسرم چند بار اصرار کرد که «حاج‎آقا جون منتظره، یه تماسی بگیر» و من کاهلی کردم، گفتم: «صبح می‎رم خدمتشون». ما پدرمان را در منزل «حاج‎آقا‎جون» خطاب می‎کردیم و همین لقب در سایر بستگان هم شهرت یافته بود و خیلی ها حداقل در حضور ما از ایشان به حاج‎آقا‎جون یاد می‎کردند.

نماز صبحم تمام نشده بود که جواد، برادر کوچکم، زنگ زد که زود برسید، حاج‎آقا‎جون حالش بد شده. تا برسیم به منزل پدری، کار از کار گذشته بود. پیرمرد بعد از خواندن دعای سحر، وقت نماز صبح با وضو رو به قبله خوابیده بود و رفته بود! راستی چقدر راحت مرد؟ من اما حسرتی روی دلم ماند که چرا حتی از یک تماس تلفنی دریغ کردم!

پنجشنبه صبح هجدهم رمضان مرحوم حجت الاسلام حاج سید عبدالله اسحاقی زیر آسمانی که سیل می بارید و با بدرغه انبوه مردم رشت راهی دیار باقی شد و مرحوم آیت الله سید موسی حجتی که خدایش بیامرزاد، بر او نماز گزارد. اکنون ده سال از آخرین سفر پدر می‎گذرد و من همچنان در دریای خاطراتش غوطه ورم و ناخواسته در هر مساله‎ای به گفتار و رفتارش استشهاد می‎کنم.

راستی چرا هنوز حاج‎آقا‎جون را می‎ستایم؟ خیلی خوش‎اخلاق که نبود، شاید به سبب دیابتی که همیشه آزارش می‎داد یا خوابی که از چشمانش گریزان بود نمی‎دانم؛ خیلی عرفانی هم نبود!

از آن دست آخوندهایی بود که محاسن کوتاهی می‎گذارند؛ عمامه کوچکی می‎بندند؛ مثل مردم حرف می‎زنند و مثل مردم راه می‎روند، البته کمی داش مشدی و سینه ستبر. از رفتارهای به اصطلاح علمایی بیزار بود و اهل خواب و نقل کرامت و دکان‎داری نبود که هیچ، همه اینها را به تمسخر می‎گرفت. در عوض تا به خواهی واقع‎گرا و دردمند بود.

روزی برایم از جوان بیکاری گفت که به سبب سرزنش همسرش خودکشی کرده بود؛ مرد خیلی دنبال کار گشته بود ولی کاری در کار نبود. او عقیده داشت که عدل خدا با عذاب او سازگار نیست و مسوولان جواب همین یکی را هم نمی‎توانند بدهند!

وقتی برایش از فلان فقیه بزرگوار اهل قم نقل کردم که وام بانکی اشکال شرعی دارد خیلی واکنش تندی نشان داد که از بیانش معذورم؛ با عصبانیت گفت: پس مردم چطور دخترشان را شوهر و پسرشان را زن بدهند؟ با باد هوا؟ اینها نشسته اند قم و از درد مردم خبر ندارند. آن روز سخنش در نظرم خیلی زننده آمد ولی امروز ... 

برای خلق خدا خیرخواه بود؛ از آدم‎های مستضعفی که با سیلی خانه‎دارشان کرده بود تا تلاشش برای سر کار بردن جوانان بیکار، خانه‎دار شدن حاشیه نشین های شهر و آبادی روستاها، بعینه دیده بودم.

با تظاهر و ریا مخالف بود، کلا با آدم هایی که محاسن بلند می‎کنند و جای مهر بر پیشانی دارند مساله داشت! یادم نمی‎رود که در آن فضای دهه شصت برای انجام برخی امور در مسجد رای می‎گرفتند و یکی از مقدسین گفته بود فی سبیل الله حاضر است برخی از کارها را انجام دهد و پدر با همان صراحت همیشگی گفته بود:فی سبیل الله می‎خواهی وقت بگذاری و کار کنی، بعد دزدی کنی بدهی زن و بچه‎ات بخورند!

نگاه انسانی و خاکی او به هم کسوتانش گاه مرا شگفت زده می‎کرد؛ با وجود غیرت و تعصب صنفی که داشت، بی‎رحمانه بزرگترین شخصیت‎های روحانی را نقد می‎کرد و هاله نوری در گردشان نمی‎دید. باید اعتراف کنم سرایت همین نگاه انتقادی او زندگیم را خیلی دشوار کرد.

با افتخار می‎گفت که مانند مرحوم پدرش از سهمین امام (ع) و سادات بهره‎ای نبرده و همیشه نان از بازوی خود خورده؛ فقط با آبادی زراعت و دفتر ازدواج و خطابه.

اهل کار بود و دستان کارگری داشت و عجیب با این طبقه حال می‎کرد. به شهادت مرحوم آیت الله احسانبخش نماز جماعتش در کارخانجات پارس خزر و پارس شهاب پرجمعیت‎ترین نماز جماعت کارخانجات رشت بود و این همه را از عدم استفاده از موقعیت و فرصت ارتباط با مدیران داشت. می‎گفت: از پله اتاق مدیر که بالا بروی دیگر جایی در دل کارگر نداری!

پس از انقلاب بیست سال عمر شریفش در خدمت بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و حساب صد امام سپری شد. بعدها فیلمی از جلسه ای در بنیاد مسکن استان گیلان دیدم که چه شجاعانه در برابر اعمال سیاست تعدیل نیرو در بنیاد ایستاد، سخن گفت و حتی برای اخراج کارمندی که سه فرزند دانشجو داشت، به گریه افتاد و در این همه هیچ نفعی نداشت و چوبش را هم خورد!

داغ از دست دادن دو جوان علی الخصوص مرگ مفاجات خواهرم، کمرش را شکسته بود. دیگر مثل ایام جوانی شق نمی‎نشست و محکم حرف نمی‎زد. اکثراً عصبانی بود و حرص می‎خورد؛ سختی زندگی گاه امانش را می‎برید و این بهایی بود که باید برای سالم زیستن و پاکدستی می‎پرداخت. در این زمانه که هر که ندزدید مفت باخت، دیگر سلامت مالی و خیرخواهی او خریداری نداشت. دستانش از توشه‎های مادی برگرفته از ایام ریاست و فرصت، خالی بود و همین دستان خالی روح مغرورش را در برابر فرزندان و نیازمندان آزار می‎داد. این اواخر از خدا طلب مرگ می‎کرد. خدایش بیامرزاد و با اجداد طاهرینش محشور کناد!

انکار نمی‎کنم که نوعی شهوت سیرایی‎ناپذیر در گفتن و نوشتن از او و شخصیت منحصر به فردش دارم؛ بس که آن مرد را قبول داشتم. بزرگا مردی بود پدرم!

حاصل تجربه زندگی او نوعی بدبینی مزمن یا بهتر بگویم واقع بینی نسبت به حقایق اجتماعی برایم به ارث گذاشت. امروز در کمتر امری از امور جامعه نظر می‎کنم که کاستی در آن نبینم و همین موجب تالم شدید روحی در من نشود. امید که حضرت پروردگار سینه هایمان را به اندازه فهم‎مان از حقائق بگشاید. آمین.